ئەمڕۆکە جیهان لە قۆناغێکدایە کە دەکرێ بە قۆناغی پاش شەڕ و پاش شەڕ پێناسە بکرێ. ئەمە مانای کۆتایی هاتنی شەڕ نییە، بەڵکو مانای گۆڕانکارییە لە ڕۆڵەکەیدا.
جه نگ هێشتا به شێكه له واقیعی سیاسه تی نێوده وڵه تی، به ڵام چیتر وه ك سه رچاوه یه كی متمانه پێكراوی ده سه ڵاتی به رده وام كار ناكات. ئەزموونی سەدەی بیستەم ئەوەی سەلماند کە تەنانەت سەرکەوتنە سەربازییەکانیش، ئەگەر لەگەڵ گەشەی ئابووری و بنیاتنانی دامەزراوەکان و باشترکردنی ئاستی ژیان نەبن، لە کۆتاییدا دەبنە هۆی داڕمانی ناوخۆیی و قەیرانی پێکهاتەیی.
ئایدیۆلۆژیاكان، دوای سەدەیەك لە ململانێ و كێبڕكێ، یان لە ناو سیستەمە لاوازەكانی حكومەتدا هێواش بوونەتەوە یان بوونەتە ئایدیایەك كە ئیتر توانای ڕوونكردنەوە و ڕێنماییكردنی ئاستەنگەكانی ژیانی هاوچەرخیان نییە.
لۆجیکێکی نوێی دەسەڵات
لێکۆڵینەوە ستراتیژییەکانی ئەم سەردەمە ئەم گۆڕانکارییە پشتڕاست دەکەنەوە. بەڵگەنامەکانی وەک ستراتیژی ئاسایشی نەتەوەیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ڕێککەوتنی ستراتیژی یەکێتیی ئەورووپا بۆ ئاسایش و بەرگری، و چەمکی ستراتیژی ناتۆ هەموو جەخت لەوە دەکەنەوە کە کێبڕکێی جیهانیی ئەمڕۆ لە لایەن بوارەکانی وەک تەکنۆلۆژیا، ئابووری، سەرمایەی مرۆیی، زنجیرەکانی دابینکردن و تۆڕە جیهانییەکانەوە زیاتر و زیاتر دروست دەبێت.
لەم روانگە نوێیەدا، دەسەڵات چیتر تەنیا لە سەرچاوە سروشتی و سەربازییەکانەوە نایەت. لە ڕێگەی زانین، داهێنان، توانای ڕێکخستنی کۆمەڵگا و توانای داڕشتنی داهاتوو دروست دەبێت.
لەم جۆرە جیهانەدا، وڵاتان و نەتەوەكان چیتر بە زۆری لەسەر بنەمای كێ ناكۆكن، بەڵكو لەسەر بنەمای كێ دەتوانێت بنیات بنێت، بەرەوپێش ببات و بەها دروست بكات. گەشەپێدان بووەتە زمانی هاوبەشی سیاسەت و ئابووری و شەرعییەت. کۆمەڵگایەک کە ئەم زمانە نازانێت، لە سیستەمی جیهانیدا بە نادیاری دەمێنێتەوە، تەنانەت ئەگەر مێژوویەکی دوورودرێژی لە ئازار و نادادپەروەری هەڵگرتبێت.
دەرگایەک بۆ ئەکتەرە نوێیەکان
ئەم گۆڕانە لە لۆژیکی دەسەڵاتدا بوارێکی نوێی بۆ ئەو نەتەوانە کردەوە کە دەرفەتی ئەوەیان نەبوو لە ماوەی سەدەکانی جەنگدا دەرکەون.
لە سیستەمی جیهانی نوێدا، گرنگیی ڕابوردوو کەمتر لە توانای داڕشتنی داهاتوو دەڕوات. جیهانێک کە لە دەوری پەرەسەندن و پەیوەندی بنیاتنراوە، کەمتر بایەخ بە بیرەوەرییەکانی ململانێ و زیاتر دەدات کە چۆن کۆمەڵگاکان دەتوانن دەرفەتی نوێ بۆ داهاتوو دروست بکەن.
لەم کرانەوە مێژووییەدا دەرکەوتنی ئەکتەرە نوێیەکان لە سیستەمی نێودەوڵەتیدا مومکین دەبێت — ئەو ئەکتەرانەی دەچنە ناو مێژووەوە نەک لەڕێی لۆژیکی جەنگەوە، بەڵکو لەڕێی لۆژیکی پەرەسەندنەوە.
"کوردستان: ئەکتەری نوێ لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست" ی حەیدەر کەمالیفار — پەیمانگای گەشەپێدان و ئایندەی کوردستان www.kurdistوfi.com